Stres a zdrowie – negatywny wpływ na organizm człowieka

Stres stanowi nieodłączną część życia każdego z nas – praca, szkoła, problemy w domu, życie w biegu – to wszystko oddziałuje nie tylko na psychikę, ale także prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Za pozytywny wpływ na nasz organizm uznaje się jego działanie – motywujące, poprawiające koncentrację oraz pobudzające do aktywności. Istnieje jednak bardzo cienka linia pomiędzy jego pozytywnym, a negatywnym wpływem na organizm.

Naturalnie organizm reaguje na stres w trzech płaszczyznach: fizycznej, psychicznej oraz emocjonalnej. Jego nadmierna i/lub przewlekła postać, może wywoływać w organizmie nie małe spustoszenie. W tym artykule dowiesz się: jak sytuacje stresowe wpływają na Twoje zdrowie, jakie choroby mogę być spowodowane zbyt dużą ilością negatywnych przeżyć oraz jak radzić sobie w trudnych sytuacjach.

Spis treści:

1. Czym jest stres?
2. Krótko i długoterminowe objawy stresu
3. Czynniki stresogenne
4. Odpowiedź organizmu na stres
5. Mechanizmy oddziaływania stresu na układ immunologiczny
6. Choroby autoimmunologiczne a stres
7. Odporność
8. Reakcja przewodu pokarmowego
9. Zaburzenia miesiączkowania a przewlekły stres
10. Migrena i bóle głowy
11. Stres a odchudzanie
12. Inne objawy nadmiernego stresu
13. Jak poradzić sobie ze stresem?

Czym jest stres?

Stres jest reakcją organizmu wywołaną w odpowiedzi na wydarzenia, które zakłócają jego homeostazę (równowagę), obciążają lub przekraczają zdolności do poradzenia sobie z nim.

Wszystko to co zakłóca równowagę określa się mianem stresorów. Wachlarz czynników mogących wpływać na organizm negatywnie jest ogromny, ponieważ rozpoczyna się od źródeł społecznych (bezrobocie, rozwód, śmierć kogoś bliskiego, ciąża), a kończy na fizycznych (katastrofy, zbyt duża ilość osób, choroby, hałas). Nawet najmniejsze codzienne czynniki mogą stanowić problem, ze względu na swoją powszechność w życiu codziennym. Z kolei stres długotrwały (najczęściej po traumatycznych przeżyciach), może oddziaływać na organizm jeszcze przez długie lata.

Stres nie musi wiązać się jedynie z negatywnymi wydarzeniami – święta, awans, ślub, randka – to także potencjalnie czynniki wpływające na odczuwanie emocji. Istotą samego stanu jest więc konieczność zaadaptowania się, przystosowania do nowej sytuacji stanowiącej wyzwanie i wymagającej zmiany by odzyskać homeostazę.

Rola stresu nie ogranicza się jedynie do negatywów. Za pozytywny wpływ uznaje się pobudzenie reakcji „walki/ucieczki”. Przejawia się ona przede wszystkim: mocniejszym biciem serca, pogłębionym oddechem, podwyższoną temperaturą ciała, wyostrzonymi zmysłami, oraz skupieniem.

Krótko i długotrwałe objawy stresu

Czynniki stresogenne

Czynniki stresogenne to nic innego jak stresory, powodujące pojawienie się reakcji stresowej oraz ogólnego napięcia organizmu. Wyróżniamy ich dwa rodzaje: czynniki fizyczne (biologiczne) oraz psychologiczne (emocjonalne).

Za najbardziej stresujące sytuacje w życiu osoby dorosłej uznaje się:

• Śmierć małżonka,
• Rozwód,
• Separację,
• Wyrok,
• Śmierć bliskiego członka rodziny,
• Chorobę i/lub uszkodzenie ciała,
• Małżeństwo,
• Zwolnienie z pracy,
• Pogodzenie się z małżonką/kiem,
• Emeryturę,
• Chorobę bliskiej osoby,
• Ciążę,
• Problemy seksualne,
• Pojawienie się nowego członka rodziny,
• Zmianę pracy.

Należy pamiętać, iż stres nie wiąże się jedynie z przykrymi wydarzeniami losowymi. Tak samo duże znaczenie może mieć: kłótnia z najbliższymi, problemy finansowe, zmiana obowiązków czy przyzwyczajeń życiowych, bardzo intensywna praca, deficyt kaloryczny, zbyt duża ilość treningów ale także brak snu i wakacje.

Odpowiedź organizmu na stres

Stres – traktowany jest przez organizm jako zagrożenie, które wpływa na zachwianie równowagi (homeostazy). Naturalnym odruchem jest więc zwalczenie tego stanu poprzez naturalne odruchy adaptacyjne (utrzymanie i/lub przywrócenie równowagi).

Każdy sygnał uznany za stresogenny jest rejestrowany przez układ nerwowy. Następnie dociera do układu limbicznego mózgu (część kory mózgu, struktury podkorowe, ciałko migdałowate, hipokamp). Neurony przenoszone są poprzez sygnały: wzrokowe, słuchowe i somatosensoryczne oraz impulsy pochodzące z innych części mózgu.

Dzięki analizie oraz przetworzeniu sygnałów, organizm modyfikuje aktywność odpowiednich regionów mózgu, odpowiadających za: reakcje wegetatywne oraz emocjonalne. To jak organizm radzi sobie z odpowiedzią na stres, uzależnione jest od wzajemnych interakcji układu: nerwowego, hormonalnego oraz immunologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem układu podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego oraz układu współczulno-nadnerczowego (układ adrenergiczny).

Mechanizmy oddziaływania stresu na układ immunologiczny

Pomiędzy układem nerwowym a układem odpornościowym informacje przepływają za pomocą: cytokin, neuroprzekaźników i hormonów.

Pierwszym systemem regulującym w kaskadzie owych reakcji jest oś podwzgórze- przysadka-kora nadnerczy (HPA). Impulsy wychodzące z układu limbicznego oraz interleukiny docierają do podwzgórza. Tam uwolnione zostają kortykoliberyny (CRH) – stymulujące przysadkę do wytwarzania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). ACTH pobudza z kolei korę nadnerczy do wytwarzania – glukokortykosteroidów (najważniejszy u człowieka – kortyzol). Glukokortykoidy działają hamująco na aktywność komórek układu odpornościowego.

Kolejny system obejmuje oś: układ współczulny- rdzeń nadnerczy, która komunikuje się z układem odpornościowym za pomocą katecholamin (adrenalina, noradrenalina). Noradrenalina i adrenalina mogą modulować odpowiedź układu odpornościowego poprzez: proliferację komórek (rozmnażanie), wytwarzanie cytokin oraz przeciwciał, oddziaływanie na limfocyty i makrofagi.

W reakcjach stresowych uczestniczą również neuroprzekaźniki takie jak: dopamina, serotonina, oraz opioidy: endorfiny, enkefeliny, dynorfiny. Limfocyty (komórki odpornościowe) mogą wytwarzać endorfiny w miejscu gdzie toczy się proces zapalny (stres), aby zmniejszyć odczuwalny ból. Neurotensyna w podobny sposób ma za zadanie znieczulać podczas stresu.

Choroby autoimmunologiczne a stres

Czynniki stresowe w zależności od czasu trwania, typu, natężenia i warunków w jakich występują mogą modulować odpowiedź immunologiczną oraz zjawiska autoimmunologiczne. Choroby autoimmunologiczne to schorzenia, w których układ immunologiczny atakuje swoje zdrowe tkanki.

• Stan zapalny skorelowany jest ze stresem, jego wzrost indukowany jest poprzez hormony neuroendokrynne oraz cytokiny pro-zapalne. Może wpływać na zwiększone prawdopodobieństwo zachorowania na schorzenia autoagresji.
• Nie stwierdzono jednoznacznie, iż każdy czynnik stresowy będzie wyzwalał schorzenia o podłożu autoimmunologicznym, ponieważ kluczową kwestią pozostaje: natężenie stresu, jego częstotliwość i rodzaj, podatność genetyczna, poziom stanu zapalnego w organizmie, okres w którym owe zdarzenie ma miejsce oraz to jak organizm radzi sobie z takimi sytuacjami.
• Stres może wpływać na pogorszenie przebiegu chorób autoimmunologicznych oraz efektywność leczenia schorzeń.
• Osoby łączące terapię farmakologiczną wraz z minimalizacją stresu, w szybszym tempie mogą odczuć poprawę m.in. w zminimalizowaniu objawów, remisji choroby czy też lepszym samopoczuciu.
• Literatura wskazuje, iż osoby u których występowała trauma lub silne stresory, częściej zapadają na choroby autoimmunologiczne.

Odporność

• Pod wpływem stresu w organizmie ludzkim zmienia się ilość komórek odpornościowych we krwi, tym samym czyniąc nas mniej odpornym na infekcje.
• Zwiększony poziom kortyzolu może powodować zmiany w funkcjonowaniu układu odpornościowego, poprzez jego słabszą odpowiedź np. na patogeny.
• Długotrwałe narażenie na czynniki stresogenne może powodować zwiększone skłonności do: przeziębień, opryszczki czy zmian skórnych.
• Stres zmniejsza wytwarzanie prostaglandyn, które wspierają odporność.

Reakcja przewodu pokarmowego

Sytuacje stresowe, poprzez wzmożone widzialnie hormonów oraz brak równowagi organizmu, może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego przewodu pokarmowego oraz zaburzeń trawiennych. Do najczęstszych objawów zalicza się: niestrawności, bóle brzucha, wzdęcia, nudności oraz wymioty.

Stres jest również podłożem wielu problemow i chorób żołądkowo-jelitowych.

Korelacje zauważono m.in. pomiędzy stresem, a zachorowaniem na: SIBO, IBS, refluks, choroba zapalna jelit, czy wrzody. Brak umiejętności radzenia sobie z silnymi emocjami,może znacznie utrudniać leczenie owych schorzeń.

Zaburzenia miesiączkowania a stres

Silny stres, przemęczenie, zbyt duża ilość obowiązków, nieregularny tryb życia czy trauma – mogą wpływać na zaburzenia cyklu menstruacyjnego u kobiet.

Za najczęstsze stresory powodujące zaburzenia u kobiet uznaje się:

• Czynniki stresogenne fizyczne i/lub psychiczne, takie jak trauma, zabiegi, operacje.
• Gwałtowna redukcja masy ciała, zbyt niska podaż kaloryczna diety.
• Zbyt intensywny i zbyt częsty wysiłek fizyczny.
• Choroby.

Korelacja pomiędzy stresem, a wytwarzaniem hormonów płciowych żeńskich jest bardzo duża. Sytuacja stresowa powoduje zmniejszone wydzielanie przez podwzgórze GnRH (gonadoliberyny), co z kolei przekłada się na spadek LH (hormon luteizujący) oraz FSH (folikulotropowy). FSH w organizmie kobiety ma za zadanie uwolnić jajeczko, natomiast LH – stymuluje jajniki do produkcji estrogenu. Kortyzol (a dokładnie jego zbyt duża ilość) wpływa z kolei na zwiększone wydzielanie prolaktyny, która zmniejsza wydzielanie progesteronu .

Bardzo często u kobiet uprawiających sport amatorsko lub zawodowo, zwiększa się stężenie glikokortykoidów. Zbyt intensywne treningi tak samo jak zbyt mała ilość kalorii w diecie i/lub długie odchudzanie, może prowadzić do dysfunkcji ze strony układu rozrodczego.

Obniżony poziom estrogenów nie pozostaje bez znaczenia w kontekście libido u kobiet. To właśnie ten hormon odpowiada za wrażliwość na dotyk oraz chęci do aktywności seksualnej.

Adekwatnie do kobiet, sytuacje stresowe u mężczyzn, będą objawiały się obniżeniem poziomu testosteronu.

Migrena i bóle głowy

Ból głowy może pojawić się zarówno po długotrwałym narażeniu na czynniki stresogenne, jak i wydarzeniu który jednorazowo podnosi poziom stresu.

Adrenalina, której poziom wzrasta podczas sytuacji stresowych, wpływa na skurcz mięśni. Nadmierne oraz długotrwałe napięcie może powodować bóle głowy oraz migreny.

Najczęściej zauważa się nieprzyjemny ucisk w okolicach skroni i/lub potylicy, który z czasem narasta powodując nadwrażliwość na hałas, światło oraz utrudniając koncentrację.

Stres a odchudzanie

Podczas wydarzenia wpływającego na zachwianie równowagi emocjonalnej, w pierwszej fazie następuje uruchomienie tak zwanego procesu „walki/ucieczki”, który sam sobie nie sprzyja spożywaniu pokarmów (mdłości, bóle żołądka, duże napięcie). Nieco inaczej wypada kontrola apetytu w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z długotrwałym, przewlekłym stresem. W takich momentach często zauważyć można chęć „zajadania” emocji, który wiąże się z częstszym sięganiem po przekąski oraz wysoko kaloryczne dania.

Co ważne w okresie tym zwykle rzadko do głosu dochodzi „zdrowy rozsądek”, który powie „dość”. Pod wpływem czynników stresogennych uwalniany jest kortyzol, który może pobudzać apetyt na słodkie oraz wysoko przetworzone dania.

Sama nadwaga i otyłość powoduje stan zapalny, co staje czynnikiem stresowym dla organizmu. Zauważono, iż wraz ze wzrostem ilości tkanki tłuszczowej, odnotowuje się wyższe poziomy kortyzolu. W takiej sytuacji możemy mówić w pewnym stopniu o błędnym kole, którego przerwanie, pozwoli uzyskać pożądane efekty.

Inne objawy nadmiernego stresu

• Stres może wpływać na obniżenie jakości snu oraz prowadzić do jego zaburzeń. Zaburzenia snu i rytmu dobowego w dłuższej perspektywie czasu, mogą wiązać się z większymi problemami zdrowotnymi oraz poważniejszymi schorzeniami.
• Wypadanie włosów również może być spowodowane zbyt wysokim odczuwaniem silnych emocji. Stres może wpływać na kondycję mieszków włosowych. Naukowcy zwracają uwagę na fakt, iż nadmierne wypadanie włosów może pojawić się nawet po 3 miesiącach, od sytuacji stresogennej.
• Silny stres może wyzwalać ataki astmy.
• Doświadczenia stresogenne, nie pozostają bez znaczenia dla układu krążenia i serca. Ciężkie przeżycia mogą przyczynić się do pojawienia się: nadciśnienia, bólu w klatce piersiowej, arytmii, a nawet udaru mózgu i zawału serca.
• Zmarszczki, zaburzenia pigmentacji skóry, zwiotczenia, nierówny koloryt, kurze łapki – stres zdecydowanie sprzyja starzeniu się skóry. Dzieje się tak ze względu na zwiększony rozpad kolagenu, uszkodzenia DNA oraz uwalnianie cytokin pro-zapalanych. Dodatkowo stres może powodować wiele chorób takich jak: trądzik, łuszczyca czy atopowe zapalenie skóry.
• Stres może powodować zmiany w regionach mózgu odpowiadających za emocje, samokontrolę oraz koncentrację. Dodatkowo osoby starsze wystawiane często i długotrwale na czynniki stresogenne posiadają zwiększone ryzyko zapadnięcia na chorobę Alzheimera.

Jak poradzić sobie ze stresem?

Brak umiejętności radzenia sobie w sytuacjach stresowych, może negatywnie wpływać na zdrowie. Wystarczy kilka prostych praktyk, aby owe objawy zminimalizować.

---

• Facebook
• Instagram
• Mail
• YouTube

Sprawdź inne treści z zakresu zdrowia – kliknij tutaj – oraz polecane przepisy – kliknij tutaj

YouTube