Dieta low fodmap a może ta bez laktozy w IBS? Który model jest najlepszy dla osób z zespołem jelita drażliwego? Styl życia w zespole jelita drażliwego to jeden z ważniejszych elementów na który należy zwrócić uwagę. Zaniedbania w zakresie nawyków żywieniowych stanowią jedną z przyczyn powstawania zaburzeń zdrowotnych. Stosowanie zaleceń dietetycznych jest elementem który pozwala: zminimalizować ilość występujących objawów oraz zachować dobre samopoczucie i jakość życia.
Spis treści:
- Nawyki żywieniowe
- Błonnik pokarmowy w IBS
- Dieta low fodmap
- IBS a inne modele żywieniowe
- Podsumowanie
Nawyki żywieniowe
Wiele publikacji naukowych odnosi się do roli diety w patofizjologii i leczeniu IBS. Sami pacjenci często wiążą swoje objawy ze spożyciem określonych produktów.
Składniki odżywcze odgrywają w naszym przewodzie pokarmowym ważną rolę modulacyjną. Są odpowiedzialne m.in. za stymulacje są receptorów jelitowych, odpowiedzialne za aktywność pasażu jelitowego. Dodatkowo wpływają one na skład mikroflory i funkcje bariery jelitowej.
W pierwszej kolejności u pacjentów z IBS stosuje się ogólne zalecenia, które obejmują:
- Spożywanie regularnych posiłków,
- Zwiększenie/zmniejszenie ilości błonnika pokarmowego w codziennym żywieniu,
- Ograniczenie spożycia: alkoholu, używek, kofeiny, pikantnych i tłustych potraw,
- Regularne wykonywanie aktywności fizycznej,
- Codzienne dbanie o odpowiednie nawodnienie.
Dieta fodmap IBS
Regularne spożywanie posiłków wiąże się z aktywnością i ruchliwością okrężnicy. W publikacjach naukowych i badaniach przeprowadzonych na osobach z IBS, zauważa się nawyk nieregularnego spożycia pokarmów oraz epizody przejadania się. Skorelowane jest to z kolei z występowaniem nasilonych objawów. Warto więc ustalić stały schemat posiłków, unikać podjadania, monitorować czas pomiędzy posiłkami jak i ich objętość. Należy zwrócić uwagę także na dokładne przeżuwanie pokarmów, spożywanie posiłków w odpowiednich warunkach oraz nie spożywanie kolacji tuż przed snem.
Spożycie alkoholu jest kolejnym elementem nie pozostającym bez znaczenia w kontekście chorób i zaburzeń przewodu pokarmowego. Wpływa on m.in. na: motorykę pasażu jelitowego, wchłanianie składników odżywczych i zwiększenie przepuszczalności bariery jelitowej. Przekłada się to na występowanie objawów żołądkowo- jelitowych.
Często konsumowanie potraw pikantnych u osób z zespołem, powoduje występowanie dolegliwości. Najczęściej zauważalnymi objawami są: ból brzucha i odbijanie się treścią pokarmową (refluks żołądkowo-jelitowy). Kapsaicyna odpowiedzialna za smak pikantny, wpływa na pobudzenie i wzrost receptorów w przewodzie pokarmowym. U osób z IBS u których występuje reakcja ze strony przewodu pokarmowego warto ograniczyć i/lub wykluczyć ilość ostrych potraw.
Kofeina zwiększa wydzielanie kwasu żołądkowego. Wpływa to na aktywność motoryczną dolnego odcinka przewodu pokarmowego, a także stymuluje ruchomość odbytniczą i może prowadzić do efektu przeczyszczającego. Jeżeli zauważasz u siebie pogorszenie stanu zdrowia po spożyciu kofeiny, warto ją ograniczyć.
Kolejnym problematycznym składnikiem w diecie pacjentów może być tłuszcz. U chorujących na IBS zaleca się zwrócić uwagę czy występują objawy po zjedzeniu pokarmów bogatych w tłuszcze oraz czy spełniają oni dzienną normę na ten makroskładnik.
Błonnik pokarmowy w IBS
Błonnik pokarmowy zawarty w żywności pełni funkcje prebiotyczne dla bakterii jelitowych, przez co skład naszego mikrobiomu jest zróżnicowany. Ekosystem jelitowy odpowiada z kolei za trawienie i fermentację włókien roślinnych. Rozkładane są one do: krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, gazów, produktów ubocznych.
Zarówno błonnik nierozpuszczalny jak i rozpuszczalny mogą prowadzić do efektu przeczyszczającego. Celuloza i hemiceluloza (błonnik nierozpuszczalny) po spożyciu i strawieniu zwiększają masę stolca oraz mechanicznie podrażniają błonę śluzową okrężnicy. Przyśpiesza to pasaż jelitowy oraz zwiększa funkcje wydzielnicze i perystaltyczne. Frakcje błonnika rozpuszczalnego w wodzie (gumy, ligniny i pektyny) są trawione i fermentowane przez bakterie w jelicie grubym, a produkowane produkty uboczne: powodują zwiększenie objętości kału, wpływają na skład mikroflory jelitowej, wydzielanie wewnętrzne, przepuszczalność jelitową oraz tworzą żel, który może normalizować formę stolca.
Zaleca się aby osoby z zespołem spożywały na co dzień 20-35g błonnika pokarmowego dziennie, co ułatwi: regulację wypróżnień, zmniejszenie bólu i wzdęć. Zastrzega się jednak, że podaż błonnika w diecie należy rozważyć indywidualnie, w zależności od występujących objawów i podtypu IBS. W przypadku niskiego spożycia należy stopniowo zwiększać ilość co około 5g tygodniowo, jednocześnie zwracając uwagę na frakcje błonnika podawanego.
Dieta low fodmap
U pacjentów zmagających się z zespołem jelita drażliwego coraz częściej zaleca się zastosowanie modelu żywienia o nazwie low fodmap. Pierwszy raz sformułowanie “fodmap” użyto przez australijskich naukowców z Monash University. Utworzono je za pomocą pierwszych liter poszczególnych grup węglowodanów, które nie są trawione w pełni i/lub są wolno wchłaniane z światła przewodu pokarmowego.
Do grup tych zalicza się: oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i polieole. Nie strawione cukry podlegają procesom fermentacji w jelitach. Produkują gazy: metan, oraz są aktywne osomatycznie, co skutkuje gromadzeniem się płynów w dolnym odcinku przewodu pokarmowego. Po spożyciu produktów bogatych w te cukry, po okresie od 30 do 120 minut, zauważa się występowanie objawów charakterystycznych dla pacjentów z zespołem (wzdęcia, ból brzucha, biegunki i/lub zaparcia). Ilość i nasilenie objawów zależne jest od indywidualnej tolerancji osoby.
W standardowej diecie spożycie fodmap’ów oscyluje w okolicach od 15 do 30 gramów na dzień. Ilość cukrów powodujących występowanie dolegliwości może być różna w zależności od indywidualnej tolerancji i ilości w obrębie jednego posiłku.
Zawartość cukrów fermentujących może się także różnić w poszczególnych produktach (zwłaszcza pochodzenia naturalnego). Wpływ na to ma m.in. odmiana, uprawy, dojrzałość warzyw i owoców, sposób obróbki termicznej. Na uwadze należy mieć również fakt, iż niektórzy producenci dodają składniki takie jak: inulina, fruktany, galaktooligosacharydy do gotowych produktów żywnościowych. Ma to na celu np. przedłużenia świeżości, zwiększenia ilości błonnika, obniżenia kaloryczności.
low fodmap
Dieta low fodmap składa się z kilku etapów. Pierwszy z nich obejmuje eliminację wszystkich produktów o wysokiej zawartości fodmap (oligo-, di-, monosacharydów i polioli) z dziennego jadłospisu. Po okresie 6-8 tygodni, należy zakończyć pierwszą fazę i rozpocząć reintrodukcję. Dzięki powolnemu i systematycznemu wprowadzaniu pokarmów (wprowadzanie oparte na różnych strategiach), możliwe jest określenie indywidualnej tolerancji na poszczególne cukry. Zaleca się, aby cały proces wdrażania diety i przeprowadzania dietoterapii był pod ścisłą kontrolą wyspecjalizowanego dietetyka. To pozwoli uniknąć potencjalnych zagrożeń takich jak np. niedobory żywieniowe.
Metaanaliza opublikowana w 2021 roku do której włączono 12 artykułów wykazała, że stosowanie diety low fodmap zmniejsza nasilenie objawów charakterystycznych dla zespołu jelita drażliwego w stopniu znacznym lub umiarkowanym w porównaniu z grupą placebo. Podkreślono, że uczestnicy badań otrzymali specjalistyczny jadłospis, wykonany indywidualnie przez dietetyka, co miało wpływ na stosowanie przez nich w pełni zbilansowanej diety.
IBS a inne modele żywieniowe
Dieta bezglutenowa
- U osób ze stwierdzoną celiakią i zespołem jelita drażliwego za najbardziej skuteczny system żywienia wskazuje się połączenie diety low fodmap wraz z dieta bezglutenową.
- W przypadku pacjentów tylko z IBS, nie wskazuje się wystarczających dowodów, aby dieta bezglutenowa była zalecana w formie leczenia pierwszego i drugiego rzutu.
Publikacje naukowe zwracają uwagę na liczne powiązania IBS z występowaniem nadwrażliwości na gluten (NCGS) oraz celiakii (CD). W badaniach rozważaniom poddaje się efektywność diety bezglutenowej u chorych na zespół jelita drażliwego. Przegląd opublikowany w 2017 roku wykazał, że częstość występowania histologicznie potwierdzonej celiakii u pacjentów z IBS jest 4 krotnie wyższa, w porównaniu z grupą nie zmagającą się z zespołem jelita drażliwego.
Ze względu na objawy charakterystyczne dla CD i NCGS, podtypem IBS najczęściej badanym był IBS-D. Objawy we wcześniej wspomnianych zaburzeniach często są bardzo podobne i bez specjalistycznej diagnozy problem może stanowić ich rozróżnienie. W przeglądzie z 2020 roku z analizowanych badań wynika, że dieta bezglutenowa może poprawiać stan pacjentów z IBS. Dostrzeżono m.in.: wzrost występujących objawów po prowokacji glutenem (wcześniej 4 tygodniowa dieta bezglutenowa) i wzrost ilości defekacji po spożyciu produktów z glutenem. Wnioski nie są jednak jednoznaczne. Z praktyki klinicznej wynika, że mimo stosowania diety bezglutenowej przez pacjentów z celiakią ilość i natężenie objawów ze strony przewodu pokarmowego może się utrzymywać.
U osób ze stwierdzoną celiakią i zespołem jelita drażliwego za najbardziej skuteczny system żywienia wskazuje się połączenie diety low fodmap wraz z dieta bezglutenową. Badania dowodzą, że takie połączenie przynosi poprawę ogólnego samopoczucia oraz istotną redukcję w nasileniu bólu. W przypadku pacjentów tylko z IBS, nie wskazuje się wystarczających dowodów, aby dieta bezglutenowa była zalecana w formie leczenia pierwszego i drugiego rzutu.
Dieta niskowęglowodanowa
- Słuszność stosowania diety niskowęglowodanowej w przypadku IBS-D ciężko ocenić, ze względu na małą ilość publikacji w tym temacie i stosunkowo małe grupy badane.
- Poszczególne grupy węglowodanów należą do produktów bogatych w fodmap. Ograniczenie ich podaży mogło obniżyć jednocześnie ilości oligo-, di-, monosacharydów i polieoli.
U pacjentów zmagających z IBS-D badano również skuteczności diety o bardzo niskiej podaży węglowodanów.
Przeprowadzono 6 tygodniową interwencję w której przez początkowe dwa tygodnie ochotnicy spożywali standardową dietę, następnie wprowadzono dietę o obniżonej zawartości węglowodanów.
Uczestnicy badania zgłaszali złagodzenie objawów przez przynajmniej połowę czasu stosowania tego modelu żywieniowego. Zmianie uległa częstotliwość defekacji, konsystencja stolca oraz zmniejszył się ból brzucha.
Słuszność stosowania diety niskowęglowodanowej w przypadku IBS-D ciężko ocenić, ze względu na małą ilość publikacji w tym temacie i stosunkowo małe grupy badane.
Dodatkowo trzeba mieć na uwadze, że to właśnie poszczególne grupy węglowodanów należą do produktów bogatych w fodmap. Ograniczenie ich podaży mogło obniżyć jednocześnie ilości oligo-, di-, monosacharydów i polieoli.
Dieta bezlaktozowa
- W przypadku pacjentów z IBS-D częstość występowania nietolerancji laktozy jest istotnie wyższa. Jeżeli została ona stwierdzona i potwierdzona, zastosowanie diety ograniczającej jej ilość i/lub eliminacje jest koniecznością.
- U osób z IBS bez zespołu złego wchłaniania nie zaleca się stosowania diety bezlaktozowej w celu leczenia zaburzeń jelitowych.
Kolejnym składnikiem potencjalnie wywołującym dolegliwości jest laktoza, rozkładana w jelicie przez laktazę (ilość produkowanego enzymu spada wraz z wiekiem).
W przypadku osób z nietolerancją, trawienie i wchłanianie laktozy jest uniemożliwione. Niestrawiony dwucukier trafia do okrężnicy gdzie zostaje fermentowany przez bakterie tam bytujące. Wynikiem fermentacji są m.in. gazy odpowiedzialne za wzdęcia, ból brzucha i biegunka.
W przypadku pacjentów z IBS-D częstość występowania nietolerancji jest istotnie wyższa. Wskazuje się, że ilość podanej laktozy która może spowodować występowanie dolegliwości jest zależna od indywidualnych predyspozycji. W tym przypadku zastosowanie diety ograniczającej jej ilość i/lub eliminacje laktozy jest koniecznością.
U osób z IBS bez zespołu złego wchłaniania nie zaleca się stosowania diety bezlaktozowej w celu leczenia zaburzeń jelitowych.
Podsumowanie
W lipcu 2021 roku opublikowano metaanalizę, w której porównano dietę low fodmap z innymi modelami żywieniowymi, suplementacją oraz zmianami w obrębie stylu życia. Do analizy włączono 22 badania z lat 2010-2021. Ogólne wyniki dotyczące poprawy stanu pacjentów były zgodne z wynikami poprzedniej analizy. Większość badań wskazała umiarkowane uśmierzenie objawów po zastosowaniu diety low fodmap. Największą zmianę zaobserwowano w: zniwelowaniu wzdęć i dyskomfortu podczas wypróżnień (nagłe parcie na stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia) oraz w zmniejszeniu częstości występowania i nasileniu bólów brzucha. Dodatkowo dostrzeżono zmniejszenie ilości defekacji u osób zmagających się z IBS-D oraz poprawę konsystencji stolca.
Dietę low fodmap porównano także z innymi systemami żywieniowymi (dieta bezglutenowa i bezlaktozowa w grupie kontrolnej). System oparty o niską podaż krótkołańcuchowych cukrów charakteryzował się znacznie wyższą redukcją objawów.
Przyglądając się wszystkim publikacją można dostrzec zależność wielu aspektów. Dietoterapia powinna być dobrana indywidualnie do danej osoby, jej objawów i przyczyn powstania zespołu jelita drażliwego. Na dzień dzisiejszy najlepszym rozwiązaniem wydaje się zastosowanie modelu low fodmap. Dieta ta powinna być przeprowadzona przez specjalistę, który zadba o odpowiednie zbilansowanie jadłospisu i poprowadzi przez cały proces odpowiednio.
-
Święta okiem dietetyka – jak nie przytyć?
Święta Bożego Narodzenia zbliżają się wielkimi krokami. Czas ten może kojarzyć się z masą pysznego jedzenia i dodatkowymi kilogramami po. Czy są jakieś sposoby, które pozwolą na poradzenie sobie z tym? Czy można przy świątecznym stole odpuścić dietę? Czy to co i ile zjesz wpłynie na efekty wypracowane przed?
-
Woda i nawodnienie – wszystko co musisz wiedzieć!
Woda i odpowiednie nawodnienie powinno być naszym „oczkiem w głowie” na co dzień. Znasz takie przysłowie „lepiej zapobiegać niż leczyć”? Dotyczy ono również tematu nawodnienia. Za pewne zgodzisz się ze mną, że dużo lepiej jest zwrócić uwagę na ilość dostarczanej wody, niż później zmagać się ze skutkami odwodniania. Dzisiaj postaram Ci się przybliżyć ten temat…
-
Redukcja z głową – wszystko co musisz wiedzieć o deficycie
Redukcja masy ciała wcale nie musi wiązać się z stosowaniem restrykcyjnych diet. Kluczem jest deficyt – sprawdź czym on jest na prawdę!
Sprawdź inne treści z zakresu zdrowia – kliknij tutaj – oraz polecane przepisy – kliknij tutaj
-
Pierwotna cena wynosiła: 1197,00 zł.1077,00 złAktualna cena wynosi: 1077,00 zł.
3 miesiące współpracy online PROMOCJA
-
Pierwotna cena wynosiła: 1497,00 zł.1300,00 złAktualna cena wynosi: 1300,00 zł.
3 miesiące współpracy online rozmaitości PROMOCJA
-
239,00 złKonsultacja dietetyczna
Sprawdź inne treści z zakresu zdrowia – kliknij tutaj – oraz polecane przepisy – kliknij tutaj