IBS – Zespół jelita drażliwego – patogeneza i diagnostyka

Zespół jelita drażliwego (IBS – z ang. Irritable Bowel Syndrome) należy do grupy zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego i jest jedną z częściej diagnozowanych chorób żołądkowo-jelitowych. Z badań przeprowadzonych w 2021 roku wskazują, wynika że problem ten dotyka około 10-15% populacji świata. To przewlekłe schorzenie znacznie wpływa na jakość życia – utrudniając codzienne funkcjonowanie. Charakterystycznymi dolegliwościami z którymi zmagają się osoby chorujące to: bóle brzucha, wzdęcia, biegunki i zaparcia.

Spis treści:

1. Geny a IBS
2. Mikrobiota jelitowa w zespole jelita drażliwego
3. Oś mikrobiota-jelito-mózg
4. IBS a stan zapalny
5. Inne przyczyny powstawania zespołu jelita drażliwego
6. Diagnostyka
7. Podtypy IBS
8. Podsumowanie

Geny a IBS

Przegląd patofizjologii IBS opublikowany w 2019 roku zwraca uwagę na fakt, iż mimo licznych prac, nie ma jednoznacznych dowodów na wpływ czynnika genetycznego. Pojedyncze badania kohortowe wskazują na związek pomiędzy zaburzeniami genowymi a występowaniem objawów, jednak prace mają wiele niejasności.

Mikrobiota jelitowa w zespole jelita drażliwego

Przewód pokarmowy człowieka jest środowiskiem w którym żyje wiele drobnoustrojów. Zaburzenie ich równowagi związane jest z zaburzeniami przewodu pokarmowego, także z zespołem jelita drażliwego. Zjawisko to zachodzi poprzez: zmiany w układzie immunologicznym, w obrębie integralności jelit, modulacji połączeń nerwowo-mięśniowych jelit i osi jelitowo-mózgowej.

Mikrobiota jest o tyle ważna, że w znacznym stopniu może wpływać na:

• motorykę przewodu pokarmowego (powodując szereg dolegliwości takie jak: zaparcia, biegunki, wzdęcia, gazy, bóle),
• zwiększoną przepuszczalność nabłonka i błony śluzowej jelit,
• oraz nadwrażliwość trzewną.

Sama dysbioza jelitowa i zmiany w obrębie ilości i funkcjonalności bakterii, uznaje się za jedną z kluczowych przyczyn powstawania stanu zapalnego.

W literaturze naukowej zwraca się uwagę także na znaczenie infekcji bakteryjnych w kontekście patogenezy zaburzeń czynnościowych, w tym IBS. Poinfekcyjny IBS (PI-IBS) dotyczy osób, które uprzednio zostały zainfekowane bakteriami patogennymi takimi jak np.: Campylobacter jejuni, Salmonella, E.Coli, Shigella. Ryzyko jest zależne zarówno od rodzaju bakterii patogennej jak i czasu zakażenia. Szacowane liczby osób zmagających się z PI-IBS to prawie 10%, a większość z nich poprzedza zapalenie żołądka.

Oś mikrobiota-jelito-mózg

Oś mikrobiota-jelita-mózg jest szalenie ważna w kontekście zrozumienia skąd zespół jelita drażliwego się bierze. Bakterie jelitowe oraz substancje przez nie produkowane wpływają na działanie układu nerwowego w obrębie jelit, w dodatku komunikacja ta jest dwukierunkowa. Zachodzi ona za pomocą ośrodkowego układu nerwowego, autonomicznego układu nerwowego, jelitowego układu nerwowego, układu neuroendokrynnego oraz neuroimmunologicznego.

Badania przeprowadzone na dorosłych osobach z zespołem jelita drażliwego uwidoczniły korelację pomiędzy układem nerwowym a występującymi objawami. Wynika z nich, że negatywne emocje i/lub stresory są istotnie powiązane z występowaniem objawów IBS (takich jak: infekcje, zapalenie i zwiększona przepuszczalność błony śluzowej jelit, dysbioza jelitowa, reakcje układu odpornościowego, zaburzone reakcje jelitowego układu nerwowego).

IBS a stan zapalny

Aktywacja układu immunologicznego jest ważnym elementem w patogenezie zespołu jelita nadwrażliwego. W badaniach przeprowadzonych na osobach z IBS, dostrzeżono przewlekłe zapalenie o niskim stopniu nasilenia oraz zwiększony napływ komórek zapalnych (szczególnie komórek tucznych oraz makrofagów), wskutek czego dochodziło do występowania m.in. objawów bólowych oraz ich natężenia.

Błona śluzowa jelit stanowi pierwszą linię ochrony, jest jedną z części jelitowego układu odpornościowego i posiada wiele komórek immunologicznych. Stanowi barierę ochroną przed pokarmem, pasożytami oraz wirusami. Zapalenie w obrębie śluzówki, może prowadzić do zwiększenia przepuszczalności jelit.

U osób z zespołem jelita drażliwego notuje się o 15-50% większą przepuszczalność jelit w porównaniu z osobami zdrowotnymi. Uszkodzenia nabłonka powodują przedostawanie się substancji z światła jelit do wewnętrznej części organizmu.

Udowodniono, że wyżej wskazane zaburzenia w śluzówce u pacjentów z IBS wpływają na odczuwany ból i nadwrażliwością trzewną, a u pacjentów z podtypem IBS-D także na nasilenie biegunek.

Kolejnym aspektem o którym nie można zapominać jest fakt,  że objawy ze strony przewodu pokarmowego często współistnieją z innymi zaburzeniami zdrowotnymi oraz psychologicznymi.  Przewlekły stres, lęk, depresja również powiązane są z aktywacja układu immunologicznego i zmienioną funkcją odpornościową.

Inne przyczyny powstawania zespołu jelita drażliwego

Naukowcy nadal szukają czynników które warunkują powstawanie zespołu jelita drażliwego. Na obecną chwilę wiadomo, że jest ich wiele a podłoże dla każdego przypadku może być inne.

Nietolerancje pokarmowe są jednym z najczęstszych bodźców wpływających na występowanie objawów i są dość powszechne u osób z IBS. Żywność, która najczęściej jest źle tolerowana przez pacjentów jest liczna. Najczęściej są to: rośliny strączkowe, poszczególne warzywa i owoce, laktoza, produkty obfitujące w tłuszcz oraz sztuczne słodziki. W rzeczywistości są to produkty należące do grupy high fodmap, co oznacza, że obfitują w oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i polieole. Występowanie objawów następuje na skutek działania osmotycznego i fermentującego cukrów w przewodzie pokarmowym. 

Innym produktem potencjalnie wywołującym objawy może być gluten, który według niektórych prac podejżewa się o zmianę funkcji bariery nabłonkowej oraz zwiększenie przepuszczalność jelita cienkiego. Nie ma jednak wskazań do rutynowej eliminacji produktów zawierających gluten u każdego zmagającego się z zespołem jelita drażliwego.

Badania sugerują, że nadprodukcja kwasów żółciowych może dotyczyć do 20% pacjentów z postacią biegunkową IBS. W przypadku osób skarżących się na zaparcia dostrzega się  zmniejszoną ilość i zmieniony metabolizm kwasów żółciowych. W publikacji opublikowanej w 2017 roku zwraca się uwagę na korelację pomiędzy nasileniem objawów a rodzajem i ilością kwasów żółciowych w kale chorych, a także zwiększoną ilością pierwotnych kwasów żółciowych oraz zmniejszoną ilością wtórnych kwasów żółciowych (nasilenie objawów).

Diagnostyka

Pomimo coraz większej wiedzy na temat zaburzeń czynnościowych jelit, zespół jelita drażliwego nie posiada jednego specyficznego czynnika/markera biologicznego, który wskazywałby na występowanie tego zaburzenia.

Tutaj chciałabym zaznaczyć, że stawianiem diagnozy zajmuje się lekarz.
Jeżeli występują niepokojące objawy, należy zgłosić się do gastrologa i poprosić o pomoc.

Lekarz zwykle wskazuje na występowanie IBS na podstawie różnicowania z innych jednostkami chorobowymi i wykluczeniu innych potencjalnych przyczyn dolegliwości.

Podczas rozpoznania choroby w gabinecie lekarskim, szczególną uwagę zwraca się na wywiad z pacjentem w którym dokonuje się m.in. dokładnego przeglądu objawów. Dodatkowo należy wyróżnić niepokojące znaki jak np.: anemia, niezamierzona utrata masy ciała, występowanie nowotworów i/lub nieswoistego zapalenia jelita grubego w rodzinie, hematochezja, krew w stolcu, gorączka, występowanie objawów nocą, opór w jamie brzusznej, wiek.

W celu potwierdzenia występowania IBS lekarz stosuje IV Kryteria Rzymskie. Zespół jelita drażliwego zdefiniowano w nich jako:

„Nawracający ból brzucha, któremu zwykle towarzyszą zaburzenia czynnościowe jelit (tj. zaparcia, biegunka, lub ich połączenie) i/lub wzdęcia brzucha. Czas występujących objawów określono na co najmniej 1 dzień w tygodniu, w przeciągu ostatnich 3 miesięcy, z początkiem objawów minimum 6 miesięcy wcześniej.„

Zauważono także, że u niektórych osób z IBS ból nie malał po wypróżnianiu a wręcz narastał.

W publikacjach zwraca się także uwagę na fakt, iż pacjenci mogą jednocześnie zmagać się z innymi jednostkami chorobowymi takimi jak:

• dyspepsja czynnościowa,
• przerost bakteryjny w jelicie cienkim (SIBO – z ang. small intestinal bacterial overgrowth)
• oraz objawy spoza przewodu pokarmowego: bóle głowy i mięśni, migreny, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia libido, problemy ze snem, zaburzenia lękowo-depresyjne, lęk.

Podtypy IBS

Zespół jelita nadwrażliwego klasyfikuje się względem dominujących nawyków jelitowych, w związku z tym wyróżnia się 4 podtypy:

• IBS-C (zespół jelita drażliwego z dominacją zaparć),
• IBS-D (zespół jelita drażliwego z dominacją biegunek),
• IBS-M (zespół jelita drażliwego mieszany),
• IBS-U (zespół jelita nadwrażliwego niesklasyfikowany).

Aby stwierdzić daną postać zakłada się, że przynajmniej 25% wypróżnień musi spełniać cechy stolca przypisanego danej grupie. Biorąc pod uwagę dni gdzie nie dochodzi do prawidłowej defekacji.

Bristolska skala uformowania stolca

Typ	Opis stolca
1	Oddzielne, twarde bryłki podobne do orzechów
2	Uformowane w kształcie kiełbasy posklejane bryłki
3	Uformowane w kształcie kiełbaski spękane na powierzchni
4	Uformowane w kształcie kiełbaski lub węża, gładki, miękki
5	Miękkie, obłe kawałki o gładkich krawędziach
6	Kłaczkowate drobiny o nieregularnych krawędziach, maziste
7	Stolec wodnisty bez stałych elementów, całkowicie płynny

Podsumowanie

Podsumowując zespół jelita drażliwego należy do schorzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, które nie pozostają bez znaczenia dla ogólnego samopoczucia i zdrowia. Charakterystycznymi dolegliwościami z którymi zmagają się osoby chorujące to: bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, zaparcia, a także gazy, uczucie pełności.

Na chwilę obecną ciężko wskazać jeden mechanizm odpowiedzialny za powstawanie IBS, przez co sam proces diagnozy jest dość czasochłonny i odbywa się głównie poprzez różnicowanie z innymi jednostkami chorobowymi.

W leczeniu ważnym aspektem jest znalezienie czynnika powodującego występowanie objawów. Sytuacje stresowe, spożywany pokarm, stan zapalny – zidentyfikowanie przyczyny, może w znacznym stopniu wpłynąć na ilość i natężenie dolegliwości.

---

• Facebook
• Instagram
• Mail
• YouTube

Sprawdź inne treści z zakresu zdrowia – kliknij tutaj – oraz polecane przepisy – kliknij tutaj

YouTube

Sprawdź inne treści z zakresu zdrowia – kliknij tutaj – oraz polecane przepisy – kliknij tutaj

YouTube