„Dieta” – Z czym to się je?

Mimo szerzącej się świadomości żywieniowej, słowo dieta nadal zdaje się być źle rozumiane. Najczęściej kojarzy się z restrykcjami, eliminacją, głodem i chudnięciem. Czy faktycznie dieta to tylko niskokaloryczne jadłospisy? Czy będąc na diecie trzeba rezygnować z wielu produktów żywnościowych? Z pewnością odpowiedź na te oraz wiele innych pytań znajdziesz w artykule, który dla Ciebie przygotowałam.

Definicja słowa „dieta”

Słowo „dieta” z pewnością nadal mylnie definiowane jest przez ogół społeczeństwa. Uważa się, iż są to jadłospisy niskokaloryczne, z wykluczeniami żywieniowymi, restrykcjami i ograniczeniami. Dieta utożsamiana jest z etapem chudnięcia i/lub rekonwalescencją (np. po zabiegach), dlatego jej stosowanie kojarzy się z czymś przejściowym i niezbyt przyjemnym.

Zaglądając do słownika języka polskiego dowiemy się, że dieta to „system odżywiania się polegający na dostosowaniu ilości i rodzaju pokarmu do potrzeb organizmu; też: w ogóle sposób odżywiania się”.

W rezultacie, jest to nic innego jak termin, charakteryzujący nasz indywidualny sposób żywienia. Dietę stosuje każdy na co dzień, od momentu urodzenia do obecnej chwili. Idąc dalej, zarówno osoba spożywająca same pełnowartościowe produkty jak i ta, która żywi się w fast foodach – jest na diecie.

Dlaczego zrozumienie ma znaczenie ?

Bez wątpienia dieta rozumiana w sposób nie prawidłowy kojarzy się z czymś chwilowym, nie przyjemnym i ciężkim do utrzymania długofalowo. Chwilowość tego procesu podobnie jak wiele ograniczeń, może wiązać się z efektem jojo i powrotem do złych nawyków żywieniowych. Zbyt duże narzucanie restrykcji i zakazywanie określonej gamy produktów, przynosi zwykle odwrotny skutek od zamierzonego. Ważne jest aby podejść do tematu z rozwagą.

Dzięki prawidłowemu zrozumieniu definicji, możliwe jest wprowadzenie stałych, zdrowych i racjonalnych nawyków żywieniowych. Dieta ma jedno proste zadanie – ma zaspokajać wszystkie potrzeby fizjologiczne organizmu na makro- i mikroelementy. Jeżeli przyjmiemy, że nasze żywienie owe potrzeby spełnia, możliwe jest uwzględnienie produktów bardziej przetworzonych, czy też tych uchodzących za mniej zdrowe.

Jeżeli jesteś osobą zdrową, nie ma potrzeby abyś eliminował/a wszystkie produkty „niedozwolone” w codziennym jadłospisie. Bazuj na żywności: świeżej, nieprzetworzonej i odżywczej, ponieważ to ona wpływają bezpośrednio na Twoje zdrowie. Jeżeli masz ochotę na „małe co nieco”, nie ma powodu abyś za każdym razem sobie odmawiał/odmawiała. Kluczowym aspektem w tym przypadku, będzie zwrócenie uwagi na umiar – innymi słowy niech to będzie kawałek ciasta a nie 5, jeden pasek czekolady a nie duża milka, gałka lodów a nie pudełko.

Podsumowując wprowadzenie zdrowej, zbilansowanej diety ma stanowić stały element życia, a nie jego etap przejściowy.

Rodzaje diet

Diety można podzielić na wiele kategorii ze względu na zastosowanie czy produkty eliminowane.
Najogólniej przyjęty podział różnicuje 4 rodzaje diet:

• Dieta zwyczajowa – czyli powszechne nawyki żywieniowe danej społeczności. Uwzględnia ona między innymi sezonowość produktów, położenie geograficzne, ale także czynniki takie jak tradycja. Innymi słowy jest to sposób żywienia, którego uczeni jesteśmy od najmłodszych lat.
• Dieta alternatywna – są to wszystkie diety eliminacyjne, wyłączające dane produkty czy też techniki przyrządzania potraw.
• Dieta lecznicza – jest to sposób żywienia indywidualnie dobrany do danych problemów zdrowotnych. Ze względu na jednostkę chorobową oraz dany przypadek, modyfikacji ulega: podaż kaloryczna, podaż makroskładników oraz innych składników odżywczych. Do tego typu diet zalicza się diety szpitalne: łatwostrawne, bogatoresztkowe, nisko- i wysokobiałkowe, z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie kwasu żołądkowego czy też łatwo przyswajalnych węglowodanów, o zmiennej konsystencji itp.
• Dieta doświadczalna – sposób żywienia wykorzystywany w celu przeprowadzenia badań żywieniowych.

Porównanie przykładowych diet:

	Wszystkożerna	Laktoowowegetarianizm	Wegetarianizm	Weganizm	Semiwegetarianizm	Paleo	Ketogeniczna
Owoce	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Ograniczone
Warzywa	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Ograniczone
Warzywa skrobiowe	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Nie	Nie
Zboża	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Nie	Nie
Mięso	Tak	Nie	Nie	Nie	Dopuszcza się tylko białe mięso	Tak	Tak
Ryby i owoce morza	Tak	Nie	Nie	Nie	Dopuszczone	Tak	Tak
Jajka	Tak	Tak	W zależności od rodzaju	Nie	Tak	Tak	Tak
Nabiał	Tak	Tak	W zależności od rodzaju	Nie	Tak	Nie	Tak
Orzechy	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak	Tak

Diety alternatywne

Dietami alternatywnymi nazywamy wszystkie modele żywieniowe, w wyniku których wyklucza się pewną gamę produktów, i/lub korzysta się ze specyficznego doboru pokarmów. Wiążą się one zwykle z dużym reżimem dietetycznym oraz dużą zmianą nawyków żywieniowych towarzyszących na co dzień (ciężkie do utrzymania w długiej perspektywie czasu).

Najpopularniejszymi modelami alternatywnymi są diety: Dukana, Proteinowa, Atkinsa, Kwaśniewskiego, Cambridge, Kapuściana, Paleo, Oxy, Kopenhaska, czy też dieta dobrana do grupy krwi.

Stosowanie każdej z wyżej wymienionych strategii, może nieść za sobą zagrożenie w wyniku niedoborów składników odżywczych. Są to zwykle modele żywieniowe nieprawidłowo zbilansowane (niskowęglowodanowe, wysokobiałkowe, jednoskładnikowe, rozdzielne itp.), w związku z tym oddziałują w sposób niekorzystny na organizm człowieka i zdrowie. Diety oparte o jeden produkt, bądź też bardzo niską kaloryczność (np. głodówki, oczyszczania, detoksy), uważa się za diety wyniszczające organizm, a ich stosowanie w dłuższej perspektywie czasu może być zagrożeniem dla zdrowia i życia.

Brakuje jednoznacznych dowodów naukowych, aby którakolwiek z diet alternatywnych przynosiła lepsze korzyści zdrowotne i/lub szybszą utratę masy ciała, w porównaniu do diety w pełni zbilansowanej.

Jakich składników odżywczych powinna dostarczać zbilansowana dieta?

Prawidłowo zbilansowany model żywienia powinien dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych, ponieważ to właśnie one warunkują stan odżywienia organizmu.

Aby zminimalizować występowanie niedoborów, komponowanie codziennego jadłospisu należy opierać o założenia Piramidy Zdrowego Żywienia oraz normy ustalone przez Instytut Żywienia i Żywności (Normy Żywienia dla populacji Polski).

Podstawowe funkcje składników odżywczych

Składniki odżywcze są niezbędne, aby organizm człowieka mógł prawidłowo funkcjonować, rozwijać się i wzrastać.

• Białka – wchodzą w skład praktycznie wszystkich tkanek w organizmie człowieka, dlatego w głównej mierze przypisuje im się funkcje budulcowe. Odpowiadają również za przekazywanie impulsów nerwowych, tworzenie przeciwciał oraz skurcz mięśni.
• Tłuszcze – biorą udział w budowie błon komórkowych, ale także w przekazywaniu impulsów między komórkami w organizmie człowieka. Podobnie do białek i węglowodanów stanowią jeden z związków dostarczających energię.
• Węglowodany – są niezbędne do utleniania kwasów tłuszczowych, dwutlenku węgla i wody. Stanowią główny substrat energetyczny dla większości osób. Regulują poziom niektórych hormonów, są materiałem budulcowym np. błon komórkowych a sam błonnik wpływa korzystnie na regulację perystaltyki jelit.
• Witaminy i składniki mineralne – pełnią funkcje zarówno budulcowe jak i regulujące. Zbyt niska podaż witamin i składników mineralnych bez wątpienia wpływa nie korzystnie na organizm i może powodować różnego rodzaju jednostki chorobowe.

Jaka dieta jest dla mnie odpowiednia ?

Odpowiednia dieta powinna być dobrana indywidualnie do osoby. Sposób żywienia może wyglądać całkowicie inaczej, nawet u dwóch potencjalnie podobnych osób, ponieważ zmienne będą parametry takie jak: stan zdrowia, aktywność, wiek, masa ciała, czas czy cel.

Powyżej wymieniłam podstawy żywienia, ponieważ to o nich zapomina się najczęściej. Zdrowe nawyki żywieniowe obowiązują absolutnie wszystkich, bez względu na wiek, masę ciała czy wygląd. Jestem przekonana, że świadome wybory oraz ograniczenie niektórych bardziej przetworzonych produktów, będzie miało korzystny wpływ na stan Twojego zdrowia, lecz także wpłynie pozytywnie na jakość Twojego życia.

Nie daj nabierać się na chwytliwy marketing nowych „modnych” diet – najczęściej są one bardzo niedoborowe i mogą prowadzić do przeróżnych zaburzeń. Pamiętaj, że za chudnięcie odpowiada deficyt energetyczny, bez względu na to jaki model żywienia wybierzesz. To jak będą wyglądały Twoje posiłki oraz jaka ich ilość będzie występowała w ciągu dnia, zależy od Twoich preferencji. Nie musisz zmuszać się do jedzenia 5 posiłków, gdy lubisz jeść 3.

Kluczem dobrej diety jest jej dobranie w indywidualny sposób do siebie, tak aby jej utrzymanie było możliwe długoterminowo.

---

• Facebook
• Instagram
• Mail
• YouTube

Sprawdź inne treści z zakresu zdrowia – kliknij tutaj – oraz polecane przepisy – kliknij tutaj

YouTube